Mae cais yn cael ei anfon ar hyd ac ar led i bobl fwynhau ond i beidio â dinistrio un o dirweddau pwysicaf De Cymru. Mae gan Gomin Gelligaer a Merthyr hanes diddorol sydd yn adrodd stori gorffennol cymunedau cyfagos. 

Mae’r Comin yn Dirwedd Hanesyddol ddynodedig gan CADW ac mae’n unigryw o ran ei werth i’r cymunedau gwledig o’i amgylch, o safbwynt amgylcheddol, cymdeithasol ac economaidd: mae’n werthfawr i’r rheiny sydd yn caru natur, gleidwyr a ffermwyr. Ond mae ansawdd y cynefin, bioamrywiaeth a phori ar y Comin yn cael ei israddio oherwydd gweithredoedd lleiafrif. Cerbydau anghyfreithlon oddi ar y ffordd a thipio anghyfreithlon yw rhai o’r bygythiadau.

Mae gwaith bellach ar y gweill i ddiogelu ardal Pen Garnbugail o’r Comin. Mae Cadwch Gymru’n Daclus a Chymdeithas Gwerinwyr Gelligaer a Merthyr wedi dod ynghyd gyda chyllid gan Gynllun Grant Cymnunedau Treth Gwarediadau Tirlenwi Llywodraeth Cymru i adfer y dirwedd ac atal diraddio pellach. 

Ar y llechwedd hon yn unig, gallwch weld olion yr Oes Efydd, y Rhufeiniaid, y cyfnod Canoloesol a’n treftadaeth ddiwydiannol

dywedodd Mark Ward ar ran Cymdeithas Gwerinwyr Gelligaer a Merthyr, gan ychwanegu

Rydym yn eithriadol o ffodus ein bod yn gallu crwydro’n rhydd ar y dirwedd hon ond mae cerbydau oddi ar y ffordd yn defnyddio’r ardal hon yn anghyfreithlon hefyd. Efallai nad ydynt yn ymwybodol o’r hyn y maent yn ei wneud, ond maent yn achosi niwed giwrioneddol i’r olion hyn yn ogystal â chreithio’r dirwedd, dinoethi tir pori ac amharu ar fywyd gwyllt. 

Bellach, mae ysgolion lleol yn dysgu am hanes y Comin.  Bydd waliau sychion yn cael eu hatgyweirio gyda phobl leol yn dysgu’r grefft. Mae sbwriel anghyfreithlon yn cael ei symud, mae erydiad yn cael ei adfer ac mae treftadaeth gyfoethog y safle’n cael ei dathlu. 

Mae’r Nadolig yn dod ac rydym yn gofyn i bawb wneud eu rhan

meddai Jake Castle yn Cadwch Gymru’n Daclus.

Wrth i ni greu lle ar gyfer anrhegion newydd, mae gennym oll ddyletswydd gofal i waredu ein gwastraff yn gywir. Os bydd rhywun arall yn mynd â’ch gwastraff i ffwrdd a’i fod yn cael ei adael ar y mynydd, byddwch yn dal yn gyfrifol amdano a gallech gael cosb benodedig o £300 neu ddirwy ddiderfyn mewn llys felly gwnewch yn siŵr eu bod yn gludwr gwastraf cofrestredig. Rydym hefyd yn annog unrhyw un sydd yn cael beic modur fel anrheg Nadolig i ddefnyddio llwybrau swyddogol oddi ar y ffordd neu i gael caniatâd perchennog y tir. Mae atafaeliadau gan yr Heddlu yn parhau.

 Am fwy o wybodaeth neu i gymryd rhan, cysylltwch â [email protected] neu 07824 504794

Enjoy, don’t destroy - The Gelligaer and Merthyr Common